Hemoglobina: saturación, contido e descarga de O2

Dous recipientes poden presentar a mesma porcentaxe de saturación da hemoglobina e conter cantidades distintas de osíxeno ligado. A porcentaxe informa da fracción de sitios ocupados; para coñecer a cantidade tamén hai que saber cantos sitios existen.

Esta práctica de ampliación utiliza mostras ficticias e capacidades dadas polo enunciado. Non ofrece valores de referencia clínica, diagnósticos nin recomendacións sobre saúde. Os tres exercicios serven para separar presión parcial, saturación e contido sen atribuírlles o mesmo significado. Non se presentan como un requisito universal das PAU.

Tres magnitudes que responden preguntas distintas

A presión parcial do osíxeno informa sobre o gas disolto e intervén no intercambio e no equilibrio de unión. A saturación indica que fracción da capacidade de unión da hemoglobina está ocupada. O contido é unha cantidade de osíxeno por volume de mostra; pode incluír a fracción ligada e a disolta.

A sección de OpenStax sobre transporte de gases explica a unión á hemoglobina e como cambia a saturación coa presión parcial. Aquí non copiamos a súa curva nin utilizamos as súas proporcións como constantes de calquera mostra. As táboas e capacidades seguintes son propias e están dadas para cada cálculo.

Definimos Cmax como a capacidade máxima de osíxeno ligado por unidade de volume. Se S é a saturación expresada como fracción, o contido ligado do modelo é Cligado = Cmax × S. Un 80 % equivale a 0,80, non a 80 nesta fórmula.

Se o exercicio tamén fornece o osíxeno disolto, sumámolo para calcular o contido total. Non o deducimos da saturación. Tampouco estimamos a presión parcial a partir do contido sen coñecer as relacións necesarias.

Primeiro exercicio: a mesma saturación e distinta capacidade

Datos. A mostra A ten Cmax = 200 unidades de osíxeno por litro. A mostra B ten Cmax = 140 unidades por litro. Ambas presentan unha saturación do 90 %. As unidades son didácticas e non corresponden a unha análise clínica. Calcula o contido ligado.

Para A: 200 × 0,90 = 180 unidades/L. Para B: 140 × 0,90 = 126 unidades/L. A saturación coincide, pero B transporta menos osíxeno ligado por litro porque a súa capacidade máxima é menor.

A diferenza é 180 − 126 = 54 unidades/L. Tomando A como referencia, B ten un contido ligado un 54/180 × 100 = 30 % menor. Non é unha diminución de 30 puntos porcentuais de saturación: ambas seguen no 90 %.

Agora duplicamos o volume de B de 1 a 2 L sen cambiar as súas propiedades. O contido por litro continúa sendo 126 unidades/L. A cantidade total pasa a 126 × 2 = 252 unidades. Separar concentración e cantidade evita afirmar que máis volume implica maior saturación.

Comprobación. Estes datos non permiten diagnosticar a causa da diferenza de capacidade. Podería haber distintas condicións no modelo, pero o enunciado só nos dá Cmax. O cálculo non identifica unha enfermidade nin a composición completa da mostra.

Segundo exercicio: caída de saturación e osíxeno descargado

Datos. Unha mesma mostra mantén Cmax = 180 unidades/L. No punto de entrada presenta unha saturación do 95 %; no de saída, do 65 %. Non hai variación de volume nin perda de hemoglobina. Considera só o osíxeno ligado nesta primeira parte.

O contido de entrada é 180 × 0,95 = 171 unidades/L. O de saída é 180 × 0,65 = 117 unidades/L. A diferenza é 54 unidades/L. É a descarga neta de osíxeno ligado por litro no modelo.

A saturación baixa 30 puntos porcentuais, de 95 a 65. A redución relativa respecto ao osíxeno ligado de entrada é 54/171 × 100 ≈ 31,6 %. Os dous resultados usan denominadores diferentes e non deben intercambiarse.

Se pasan 3 L de mostra con estas mesmas condicións, a descarga ligada total é 54 × 3 = 162 unidades. Non multiplicamos pola porcentaxe de saturación unha segunda vez: xa estaba incluída ao calcular os contidos.

Ampliación do dato. O enunciado engade agora 2 unidades/L de osíxeno disolto á entrada e 1 unidade/L á saída. Os contidos totais son 173 e 118 unidades/L. A diferenza total é 55 unidades/L, das que 54 corresponden á fracción ligada e 1 á disolta.

Non podemos utilizar esa diferenza para reconstruír todas as reaccións do tecido. O exercicio só representa unha diferenza neta entre puntos baixo as condicións indicadas. Non mide por separado cada intercambio microscópico.

Terceiro exercicio: dúas curvas dadas á mesma presión parcial

Datos. Comparamos dúas condicións ficticias X e Y coa mesma capacidade Cmax = 160 unidades/L. A presión parcial alta de referencia corresponde a saturacións de 95 % en X e 90 % en Y. Á presión parcial baixa de referencia corresponden 75 % en X e 55 % en Y. Non se debe interpolar fóra deses puntos.

Á presión alta, X presenta 152 unidades/L e Y 144 unidades/L de osíxeno ligado. Á presión baixa, X presenta 120 unidades/L e Y 88 unidades/L.

A descarga entre os puntos é 152 − 120 = 32 unidades/L en X e 144 − 88 = 56 unidades/L en Y. Y descarga máis entre eses dous puntos, aínda que no punto alto tamén carga algo menos. É necesario revisar os dous extremos antes de valorar a diferenza.

A descarga de Y supera a de X en 24 unidades/L, é dicir, un 24/32 × 100 = 75 % respecto á descarga de X. Non dicimos que Y teña un 75 % máis de saturación: de feito, nos dous puntos dados a súa saturación é menor.

Interpretación limitada. A menor saturación de Y ás mesmas presións é compatible cunha menor afinidade nas condicións comparadas. A táboa non identifica a causa desa diferenza nin permite afirmar que sexa mellor en calquera situación. Poderían influír condicións como temperatura ou pH, pero aquí non as medimos.

Non substitúas unha magnitude por outra

A práctica de gradientes e presión parcial analiza a dirección do intercambio a partir de diferenzas de presión. Esta actividade resolve outra tarefa: calcular canto osíxeno está ligado e canto cambia entre dous estados dunha capacidade dada.

Para autocorrixirte, escribe sempre a unidade e o denominador: porcentaxe de sitios, unidades por litro ou unidades totais. Na libreta de erros rexistra especialmente se confundiches puntos porcentuais cunha variación relativa.

Preguntas frecuentes

A mesma saturación implica o mesmo contido de osíxeno?

Non. O contido ligado tamén depende da capacidade máxima por volume. No primeiro exercicio, dúas mostras ao 90 % presentan 180 e 126 unidades/L.

Baixar do 95 % ao 65 % é unha caída relativa do 30 %?

Non. Son 30 puntos porcentuais. A caída relativa respecto ao valor inicial é 30/95 × 100, aproximadamente o 31,6 %.

A presión parcial e o contido total son intercambiables?

Non. Son magnitudes distintas. Para relacionar presión, saturación e contido necesitamos coñecer as condicións de unión, a capacidade e a fracción disolta.

Comproba a capacidade antes de comparar porcentaxes

Resolve de novo o primeiro caso cambiando só a capacidade de B, mantendo a saturación. Explica que magnitudes cambian e cales permanecen iguais. Podes ampliar o estudo no curso de Bioloxía para Galicia e consultar na súa ficha os contidos e as condicións actuais de compra.